Het vraagstuk

Kunnen mensen zichzelf sturen?

 

Het begrip 'zelfsturing' heeft een vanzelfsprekende klank gekregen in loopbaanland. Bepaal je eigen richting en stuur daarop af! Leerlingen op school moeten er al aan geloven.

Zelden stelt men de vraag hoe dat nu eigenlijk precies gaat, zelfsturing. Wat stuurt wat bij zelfsturing? Het woord zelfsturing suggereert dat het sturen niet door anderen of door de omstandigheden gebeurt, maar door onszelf. Of door ons 'zelf'? Hoe moet men zich dit voorstellen? Is er een deel van het zelf (een soort stuurorgaan) dat de rest van het zelf stuurt, zoals een chauffeur een auto bestuurt? Zo ja, wat stuurt dan dat sturende deel, hoe wordt de chauffeur bestuurd?

Bovendien: zijn er niet altijd anderen die meesturen? Wij zijn immers sociale wezens en allerlei belangrijke anderen zijn vrijwel permanent in ons 'dialogische zelf' aanwezig. En sturen de omstandigheden niet ook altijd mee? De goede chauffeur rijdt niet het weiland in, maar houdt haar auto op de weg. En als zij uitwijkt voor een slingerende fietser, stuurt zij dan zelf of stuurt de omstandigheid?

Zelfsturing levert niet alleen filosofische problemen op. Ook in de praktijk blijkt het nogal lastig. Kijk maar naar mensen die proberen te stoppen met een slechte gewoonte.

Opvallend is hoe mensen die grote organisaties en veel anderen sturen, in de media steeds weer beweren dat hun eigen loopbaan door toeval tot stand is gekomen en dat zij nog niet weten wat zij zelf in de toekomst zullen gaan doen. Onder meer de volgende personen hebben dit vrijwel letterlijk zo gezegd: Dries van Agt, Ruud Lubbers, Hedy d'Ancona, Winnie Sorgdrager, Hans Blankert en laatst in Loopbaan, Bram Troost (algemeen directeur arbvo).

Ondanks alles geloof ik in zelfsturing. Misschien kunnen filosofen aantonen dat het een illusie is, maar in dat geval is het vast een nuttige, misschien zelfs noodzakelijke illusie.

Tom Luken

(directeur/eigenaar Luken Loopbaan Consult te Amsterdam)